O tym, czy wydatki na podwyższenie kapitału zakładowego można wliczyć w koszty, rozstrzygnie NSA

Organy podatkowe kwestionują związek wydatków poniesionych na podwyższenie kapitału zakładowego spółki z jej przychodami. Ich zdaniem wydatki dotyczące podwyższenia kapitału zakładowego (czyli: PCC, opłata sądowa, taksa notarialna, koszty wypisów i koszty poświadczonych podpisów itp.) nie mogą być kosztami podatkowymi, ponieważ wiążą się z przychodami wyłączonymi z opodatkowania (wkłady na podwyższenie kapitału zakładowego nie są zaliczane do przychodów).

Natomiast sądy administracyjne w tej kwestii zajmowały rozbieżne stanowiska. Część podziela stanowisko organów podatkowych. Jednak zapadały również korzystne dla podatników wyroki np. wyrok WSA w Warszawie (sygn. akt III SA/Wa 44/08), w którym sąd argumentował, że poniesione wydatki są kosztem uzyskania przychodów, gdyż podwyższenie kapitału z reguły przyczynia się do powiększenia wartości środków, jakimi spółka może dysponować w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, skierowanej na osiąganie przychodów podlegających opodatkowaniu. A zatem wydatki te mają charakter ogólny i są związane z działalnością spółki.

Zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 4 updop do przychodów nie zalicza się kwot otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego. A zatem skoro są to przychody wyłączone z opodatkowania, to koszty bezpośrednio z nimi związane nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów.

Najnowsze wyroki NSA potwierdzają niekorzystne dla podatników rozstrzygnięcie. Ze stanowiska NSA wynika, że wszelkie koszty ponoszone przez spółkę w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego pozostają w bezpośrednim związku z jego podwyższeniem, nie z osiągnięciem przychodu. Co za tym idzie, nie mogą być kosztami podatkowymi.
Sprawa nadal budzi poważne wątpliwości, o czym świadczy fakt, że NSA zdecydował się na wniesienie pytania prawnego w tym zakresie do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów NSA (postanowienie NSA z 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 577/09). A zatem NSA podejmie uchwałę, w której rozstrzygnie o spornych wydatkach.

Odliczenie VAT od wydatków związanych z podwyższeniem kapitału zakładowego
Warto przypomnieć, że do 30 listopada 2008 r. obowiązywał art. 88 ust. 1 pkt 2 w ustawie o VAT. Z tego przepisu wynikało, że nie można odliczyć VAT od towarów i usług, jeśli wydatki na ich nabycie nie mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym.

Przepis ten został uchylony z 1 grudnia 2008 r. Dlaczego warto go przypomnieć? Ma on istotne znaczenie w zakresie odliczenia VAT od wydatków poniesionych na podwyższenie kapitału zakładowego, ponieważ skoro organy podatkowe i sądy reprezentują stanowisko, że wydatki te nie są kosztem podatkowym, to powstaje pytanie, czy w okresie obowiązywania art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT można było od tych wydatków odliczyć VAT naliczony.

Zdaniem organów podatkowych nie było - i nadal nie jest - to możliwe. Jednak NSA stoi na stanowisku, że podatek naliczony podlegał odliczeniu, ponieważ regulacje art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT (obowiązujące do 1 grudnia 2008 r.) są niezgodne z przepisami prawa Unii Europejskiej. Taki pogląd zaprezentował NSA w jednym z wyroków stwierdzając, że:

„Od wydatków związanych z podniesieniem kapitału zakładowego, których nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, spółce przysługuje prawo do odliczenia VAT. Sądy podkreślają, że art. 17 ust. 1 i 2 szóstej dyrektywy 77/388 (obecnie art. 168 Dyrektywy 2006/112), zmienionej dyrektywą 95/7, przyznaje prawo do odliczenia całego podatku od wartości dodanej obciążającego wydatki poniesione przez podatnika w związku z różnymi świadczeniami wykonanymi na jego rzecz w ramach emisji akcji, o ile wszystkie czynności dokonane przez tego podatnika w ramach jego działalności gospodarczej są opodatkowane" (wyrok NSA z 16 lutego 2010 r., sygn. akt I FSK 2105/08).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego stanowiska powołał się na orzecznictwo ETS w zakresie prawa państwa członkowskiego do ograniczenia odliczenia podatku VAT (m.in. wyrok z 26 maja 2005 r. w sprawie Kretztechnik AG C-465/03), z którego wynika niezgodność art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT z prawem wspólnotowym.

PCC od podwyższenia kapitału zakładowego
Podwyższenie kapitału zakładowego podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Wysokość PCC wynosi w tym przypadku 0,5% wartości, o którą spółka podwyższyła kapitał zakładowy. Opodatkowanie podwyższenia kapitału zakładowego jest zgodne z prawem wspólnotowym, takie orzeczenie wydał WSA stwierdzając, że:
„Polskie przepisy nakładające podatek od czynności cywilnoprawnych w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego spółki są zgodne z prawem Unii Europejskiej. Czynność ta może zatem podlegać opodatkowaniu na zasadach określonych w ustawie"
(wyrok WSA w Gliwicach z 26 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 216/10).

Podstawa prawna

Iwona Czauderna
prawnik, doradca podatkowy